slides works thoughts & projects videos contact cv press
Chaidari Kan-enas Creativity as a Selfmodel Από το "Είναι-μη Είναι" στο "Σκακιστικό Συνεχές"
For Engonopoulos Performance Pizza με όλα "Chess Continuum" and " Uncommon Ground" Yπόμνημα Εργασίας

Pizza με όλα.

Συνταγή για λίγο χάος ακόμα ή μια προτεινόμενη ανάγνωση-διαδρομή, σαν παιχνίδι φιδάκι, για το «ζαχ 'n' oil » του Μανώλη Ζαχαριουδάκη. (κείμενο γραμμένο ως respondent για την έκθεση του Μανώλη Ζαχαριουδάκη στην Astra gallery το 2009)

Όταν ο Μανώλης με κάλεσε να είμαι respondent στην έκθεσή του - κάτι σαν curator μου εξήγησε - έβαλα τα γέλια!Μα ναι, βέβαια... να παίξουμε !

Πέρα από τη χιουμοριστική ανατροπή, να καλεί συνάδελφο και φίλη εικαστικό να «παίξει» τον curator, η καθ' αυτό σημασία αυτού του παιχνιδιού της ανταπόκρισης ως respondent - συνηγορίας και απόκρισης αντ' αυτόν (;) - πολύ Σκακιστικό Συνεχές μου έκανε… και ένοιωσα σε πολύ οικεία νερά.
Η δικτυακή συνείδηση, έτσι όπως προσπαθώ να ανιχνεύσω μέσα και από τη δική μου δουλειά αλλά και άλλες συνεργασίες μου στην εφαρμογή της…!** 
Όπως χαρακτηριστικά λέει ο άντρας στη γυναίκα «νέφος ναι -σμήνος ναι -άτομο όχι» και ρωτά εκείνη «Θα πονέσω?»

Αν και εδώ μου γεννιέται η σκέψη ότι αν και οι γυναίκες έχουν (αν και όχι απαραίτητα κατέχουν) αυτόν τον αρχαίο Λόγο (να κυοφορούν τον Άλλον), ο Μανώλης χρόνια τώρα, από την πάπισσα Ιωάννα αλλά και τις φωτογραφίες των γυναικών του, και τη Μουλάν του και την Μπάρμπυ του, ανιχνεύει την ουσία του δια-λέγεσθαι ως ερωτική, και μάλιστα όντας άντρας, και επενδύοντας την περσόνα του σε γυναικείες φιγούρες!
Όχι γιατί τον ενδιαφέρει η παρένδυση, αλλά γιατί κατά τη γνώμη μου μέσω του φύλου του γυναικείου τού είναι ευκολότερο, σιγά και σταδιακά να ερευνά και να χαρτογραφεί την ατομική ταυτότητα, τη διαχωριστότητα, έτσι όπως τη διαμορφώνει η κοινωνική συνθήκη. . Κι αυτό, γιατί στις γυναίκες είναι φανερότερες, καθότι σχετικά πρόσφατες, οι αλλαγές στις κοινωνικές συνθήκες και στο πώς αυτές διαμορφώνουν το κοινωνικό φύλο και ρόλο, άρα και την ατομική υπόσταση. Επικεντρώνει, λοιπόν, στη Σχέση, και στο πως διαμορφώνεται κανείς μέσα από αυτή, και μέσω της αφήγησης, (που είναι ένας άλλος τρόπος να μιλάει για τη σχέση -και μου 'πε και του 'πα και έγινε αυτό και το άλλο και μουμπλέ μουμπλέ που λέει και ο Ντόναλντ), ψάχνει να δει πως προκύπτουν τα πράγματα...

Στην έκθεση «ζάχαρη 'n' oil» -παραφθορά του ονόματός του Ζαχαριουδάκης Εμμανουήλ- επικεντρώνει στο «φαγητό».
Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι η σειρά αυτών των έργων ως αφορμή και εναρκτήρια συνθήκη έχουν τις εικονογραφήσεις που φτιάχνει για το περιοδικό «Γαστρονόμος» της εφημερίδας «Καθημερινή», για τα άρθρα του Αθήναιου και του Νίκου Ξυδάκη, που είναι φίλοι και να υποθέσουμε και συνδαιτυμόνες.

Αν και ο Μανώλης ξεχώριζε χρόνια τώρα, από το '84 στην Καλών Τεχνών ακόμη, για αυτές τις μυστήριες τούρτες του...
Μυστήριες, γιατί αναιρούσαν τη θεματογραφία, ή μάλλον ίσως θα 'πρεπε να πω την αφήγηση έτσι όπως την έχουμε συνδέσει με την εικόνα. Τί απεικόνιζαν αυτές οι εικόνες με τις τούρτες τέλος πάντων; Μια τούρτα;! Είχες την αίσθηση, κι από τον τύπο της εικονογράφησης που θύμιζε κόμιξ, ότι κάτι θα πεταχτεί στα καλά καθούμενα από μέσα!

Αυτή η σχέση περιγραφής και φαντασιακής λειτουργίας, και μάλιστα μέχρις του σημείου να αναιρείται όλως διόλου η εικόνα ως κώδικας ανάγνωσης, συνεχίζει να τον απασχολεί και προτείνει τα λευκά έργα ή τα έργα περιγραφές, όπου μόνον με τις λέξεις συνταγολογεί εικόνες ως μετά-εικόνες στο λογισμικό της φαντασίας μας.
Προστρέχει, λοιπόν, στον Bateson ή και στον Gödel, «νονούς» να τους πούμε της κυβερνητικής και των μετά-μαθηματικών, που παρ' όλη την ενδελεχή ανάλυσή τους στη δομή των συστημάτων δεν απαντούν - έστω μ' ένα τηλεφώνημα τέλος πάντων - στην αγωνία του ως προς αυτό που τον τρώει και τον ψήνει…

Πώς γίνονται όλα; «How we art?»

Ποια είναι η αρχή και πως το τέλος; Και να' σου τον να τρώει τ' αντερά του ή την ουρά του, σαν τον ουροβόρο όφι θα έλεγαν αυτοί που προανέφερα...

Στρατιές ολόκληρες λοιπόν από συνταγολόγια, αρχειοθετήσεις κάθε τάξης, συντάξεις δομών κάθε λογής… Θες τα περί Gibson, τα ζώδια, οι οδηγίες για τον κώδικα του παραμυθιού, και δώστου λίστες στην τάξη του χάους, καθώς εντέλει η αυτό-αναφορικότητα δεν μπορεί να αποφευχθεί..., to promise rules or order but never deliver them...
Ανιχνεύει αρχή, ίσως, της μαγειρικής πράξης και της πολιτισμικής θέσπισης στον Νόμιο (που τον βρήκε; ποιος είναι αυτός; ετυμολογικά να έχει άραγε σχέση με τους νόμους;) να εξημερώνει ελιές (!) σαν άλλος μικρός πρίγκιπας την αλεπού του ...
Μετά-φύση ο πολιτισμός λοιπόν... και για να γίνει πιο ευκολοχώνευτο, μεταφύση. όπως μια συνταγή μαγειρικής που παίρνει κάτι από τη φύση και το "μαγειρεύει", το μεταλλάσσει, το "εξημερώνει".
(Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως η μεταποίηση αυτή ενέχει πάντα κάποιο κόστος ...)
Νά' ναι για κάτι απλό, όπως αρνί στο φούρνο με πατάτες -αν και αυτό είναι απο τα πιο δύσκολα στην απλότητά του- ή για κάτι πολύπλοκο λίγο έχει σημασία, καθώς όλα μαγειρική είναι. Γι' αυτό όταν ο Μανώλης μαζεύει και φτιάχνει λήμματα για το wiki του, υλικά μαγειρικής μαζεύει για τη ζωγραφική του.

Στρατηγικές επικράτησης και βρώσης, λοιπόν ο πολιτισμός…
«Don't art me 'cause I' ll art you.»

Το κυνήγι -το θήραμα συνεπώς και ο Θάνατός του- ευγενώς αποσιωπούνται κάτω από το τραπέζι καθώς τρώγονται πάνω σ' αυτό. Κι αυτό, γιατί ο Μανώλης επικεντρώνει στα «ωραία και ευγενικά», γιατί διαισθάνεται ότι εκεί είναι και οι απαντήσεις.

Τρυφερές στιγμές καθημερινότητας... στη κουζίνα, στο πρωινό στο κρεβάτι, στο ψάρι στο φούρνο που δεν φτάνεις να κλέψεις μια πατάτα... αλλά και πιο sexy φάσεις... με Bronzino, φράουλες με κρέμα, ρούχα στο χαλί και Willis and wine…

Eυ-οχεία...! και όμως γλυκιά μελαγχολία μυρίζει... ναι του διαχωρισμού ενδεχομένως, αλλά τι να σημαίνει αυτό;

Αναφέρεται κανείς στο έτερον ήμισυ αλλά και στη μάνα του αναζητώντας στη μνήμη και νοσταλγώντας την αίσθηση της ενότητας. (Για να μην πω ταυτότητας ως ταύτισης) Όμως ο χώρος της συνείδησης είναι χώρος υποκειμενικής εμπειρίας, δηλαδή χώρος διαχωριστότητας.

Πως συνεννοείσαι με τους άλλους γι' αυτό που αντιλαμβάνεσαι ότι είσαι; Μέσω αυτού που πράττεις αλλά και μέσω αυτού που αντιλαμβάνονται οι άλλοι ότι είσαι.
Γνωρίζει κανείς τον εαυτό του, ορίζει και διαμορφώνει την ταυτότητά του μέσα απο αυτά που φτιάχνει (και η μαγειρική, ή μάλλον η φωτιά, είναι από τα πρώτα πολιτισμικά επιτεύγματα), αλλά και μέσα από τα μάτια των άλλων. Άλλωστε αυτή είναι και η χρήση των μύθων που εξιστορούν πως γίνεται ήρωας κάποιος, πως ξεχωρίζει, πως «φτιάχνεται και χτίζεται κάποιος», για να χρησιμοποιήσω μια φράση του Μανώλη για τον Αχιλλέα στην Ιλιάδα που ειπώθηκε σε σχέση με το φαγητό.

Η εμμονή του Μανώλη στις αφηγηματικές δομές, με προτίμηση αυτές ηρωικού χαρακτήρα (Beowulf, Gilgamesh, Πάπισσα Ιωάννα, Αίας-Τέκμησσα, και ίσως κάποια άλλα που δεν θυμάμαι), δηλαδή η ενασχόλησή του με την ταυτότητα του ατόμου ως μονάδα που ξεχωρίζει από την ομάδα έρχεται σε αντιπαράθεση με την ηλεκτρονική εμπειρία του να συνυφαίνεται καθημερινά στο πλέγμα που είναι ο κόσμος και όπου το εγώ είναι πλασματικό και όπου υπάρχουν πολλές εκδοχές του.

Εδώ εγώ πιστεύω ότι υπάρχει μια τεράστια μπουκιά που δύσκολα καταπίνεται... το να είσαι και να μην είσαι παράλληλα.

Να προσπαθήσω αλλιώς: Όταν αντιλαμβάνεσαι πως ο «εαυτός» είναι μια κατασκευή, ένα τέχνημα, μια περσόνα αενάως αναρυθμιζόμενη και εξαρτημένη, παγιδευμένη, από το matrix της πλασματικής ζωής που η αντίληψη γι' αυτόν (τον εαυτό) παράγει… ποιος είσαι αλήθεια; -κόντεψα να γράψω εντέλει;-

Όπως είπε Αλίκη που «πήρε την βεντάλια και τα γάντια της και καθώς το χολ ήταν πολύ ζεστό, αέριζε τον εαυτό της συνεχώς καθώς προχωρούσε: «Πω, πω, πόσο παράξενα είναι τα πράγματα σήμερα! Αν και χθες όλα πηγαίναν όπως συνήθως! Αναρωτιέμαι αν άλλαξα μέσα στην νύχτα; Για κάτσε να σκεφτώ. Είμαι η ίδια απ' όταν ξύπνησα σήμερα το πρωί; Σχεδόν νομίζω ότι θυμάμαι να νοιώθω λίγο διαφορετική. Αλλά αν δεν είμαι η ίδια ποιός στο καλό είμαι; Ά! Αυτή είναι η μεγάλη σπαζοκεφαλιά.» ***

Νάτο πάλι το φιδάκι και το θείο Χάος... Πώς να σταθείς εκεί σ' αυτόν τον τόπο?
Λές –όπως η Αλίκη:
Είμαι αυτά που τρώω.
Είμαι αυτά που φτιάχνω.
Είμαι αυτά που αγαπώ.
Όλα αυτά συνιστούν την τροφή την απαραίτητη, όχι μόνο για το σώμα, αλλά και για το πνεύμα. Μια μαγειρική που μοιραία με παραπέμπει στο «λάβετε φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου» και στο αρνάκι του Πάσχα... με άλλα λόγια στη Αγάπη.
Αγάπη ως αναγνώριση του πλέγματος της ενότητας που ενέχει τη διαχω- ριστότητα.

«I art love.»

Τεχνώμαι την αγάπη, ή μάλλον καλύτερα, Τελώ την αγάπη. Τέκνο-ποιώ.
(Και αν μη τι άλλο, αυτή η εμπειρία είναι κατανοητή στους περισσότερους γονείς, και ευκολότερα στις μανάδες, καθ' ότι τους βοηθά το σωματικό βίωμα, καθώς ξέρουν ότι είναι παράλληλα, έστω εν μέρει, και ο Άλλος!).

Βέβαια έχουμε πολύ ψωμί να φάμε μέχρι να αντιληφθούμε πληρέστερα πόσο όλα αλληλεπιδρούν και συνέχονται παρ' ότι διαχωρισμένα! Ίσως όταν γίνει κατανοητό ότι η συνέργεια ήταν και είναι στρατηγική επιβίωσης από τότε που οργανώσαμε φυλές (και κάναμε και ανακωχή με την απέναντι φυλή για να είμαστε πιο αποτελεσματικοί στο κυνήγι), μετέπειτα κράτη και αργότερα διακρατικές κοινότητες, και πρόσφατα αντιληφθήκαμε ότι δεν θα υπάρχει τίποτα να «κυνηγήσουμε», εφόσον με τη συμπεριφορά μας ενδέχεται να το έχουμε εξαλείψει! -και αναφέρομαι βέβαια στην οικολογική ανισσοροπία. Με άλλα λόγια, η αντίληψη που έχουμε για τα πράγματα μετακινείται από την πυραμιδική δομή στη δικτυακή αλληλένδεση. Αυτή η μετακίνηση επηρεάζει βέβαια και τη διαμόρφωση της ατομικότητας. Η δικτυακή συνείδηση, ως παραδοχή της αλληλένδεσης, αξιώνει μια άλλη ατομικότητα που να σέβεται τη θέση του Άλλου, καθώς θα αναγνωρίζει αυτήν ως συντακτική δυναμική σχέση. Εδώ η έννοια του σεβασμού αναφέρεται όχι ως ηθικός νόμος αλλά ως φυσικός νόμος...δηλαδή τα «ωραία και ευγενικά» που αγαπά να απεικονίζει ο Μανώλης μάλλον είναι τόποι εκδήλωσης συμπεριφορών συνάφειας με τον Άλλον...
Διαβάζοντας τη δουλειά του Μανώλη παράγω συλλογισμούς που έχουν αναπόσπαστη σχέση με τη ζωή μου και τη δουλειά μου. Πώς αλλιώς, όμως, να σκεφτώ παρά με τα μάτια μου και το μυαλό μου; Πιστεύω ότι εκεί έγκειται και η ουσία των βαθύτερων σχέσεων μεταξύ καλλιτεχνών, καθώς η Τέχνη είναι μια τεχνολογία της σκέψης που αναζητεί και διαμορφώνει δομές, με τα έργα τέχνης να είναι παράλληλα τα εργαλεία, αλλά και τα επιτεύγματα μέσω των οποίων ο άνθρωπος συλλαμβάνει, διαπραγματεύεται και επαναπροσδιορίζει την ταυτότητά του .
Σε αυτή τη συλλογιστική ο πολιτισμός είναι ένας κώδικας ανοιχτός, ένα λογισμικό εξέλιξης που κληροδοτείται και εμπλουτίζεται από γενιά σε γενιά.

«One for art and art for all»!
Manoli my hero!! Συντάσσομαι.
Αι. Π. 29/2/2009

*http://www.aemiliap.com/

** Γιατί τα ωραία «γεύματα» δεν πρέπει να ξεχνιούνται : περιοδικό τέχνης «Άτυπον», συνδημιουργία με τον Κώστα Καρτελιά, 1995. 
«Η Ύφανση της Τέχνης», απόπειρα διοργάνωσης ομαδικής έκθεσης με 16 συναδέλφους της γενιάς μου στο σκεπτικό της αλληλοδιαμόρφωσης, 1992.
«KETE», Kέντρο Έρευνας για την Τέχνη και την Επιστήμη, ομαδικό έργο, ασκήσεις συνεργασίας,1992.
«Blindate», ομαδική οργανωμένη απο τον Αντώνη Βολανάκη, συνεργασία με τον Νίκο Ταγκούλη,2008.

*** Lewis Carroll: Alice's Adventures in Wonderland (δική μου μετάφραση).